Tài sản vật chất: Các công trình kiến trúc như Nhà thờ Đức Bà Sài Gòn, các tác phẩm nghệ thuật tôn giáo, đồ thờ phượng quý giá và thư viện di sản.
Theo Bộ Giáo Luật Công giáo (đặc biệt là Quyển V: Tài sản vật chất của Giáo Hội), câu trả lời ngắn gọn là: Không. Cha sở không có quyền tự ý hay tùy tiện trả lại hoặc hủy bỏ những tài sản mà giáo dân đã chính thức dâng cúng cho nhà thờ.
Dưới đây là các nguyên tắc cơ bản trong Giáo luật quy định về vấn đề này:
1. Cha sở là “Người quản trị”, không phải “Chủ sở hữu”
Theo Giáo luật (Điều 532 và 1256), mọi tài sản hợp pháp dâng cho giáo xứ đều thuộc quyền sở hữu của pháp nhân giáo xứ, chứ không thuộc về cá nhân cha sở. Cha sở đóng vai trò là người đại diện pháp lý và là người quản trị (administrator) tài sản đó.
Nghĩa vụ cao nhất của người quản trị là phải gìn giữ, bảo quản tài sản của Giáo Hội, không được để hư hỏng hay thất thoát (Điều 1284). Việc tự ý hủy bỏ tài sản là vi phạm trực tiếp nghĩa vụ này.
2. Phải tôn trọng tuyệt đối ý hướng của người dâng cúng
Giáo luật quy định rất nghiêm ngặt về việc tôn trọng ý nguyện của người đóng góp.
• Điều 1267 §3: Những của dâng cúng mà tín hữu đã cho với một mục đích rõ ràng thì chỉ được dùng vào mục đích đó mà thôi. Cha sở không có quyền tự ý chuyển đổi mục đích sử dụng, càng không có quyền vứt bỏ hay hủy hoại nếu tài sản đó vẫn còn giá trị sử dụng.
3. Việc trả lại tài sản (Chuyển nhượng)
Một khi tài sản đã được chính thức tiếp nhận và ghi vào sổ sách của giáo xứ, nó trở thành tài sản của Giáo Hội. Việc đem trả lại tài sản đó cho người dâng cúng được xem là một hình thức chuyển nhượng tài sản (alienation).
• Tùy thuộc vào giá trị của món đồ, cha sở không thể tự quyết định việc chuyển nhượng. Đối với những tài sản có giá trị lớn hoặc những đồ vật có giá trị lịch sử, nghệ thuật, cha sở bắt buộc phải có sự cho phép bằng văn bản của Giám mục bản quyền (Điều 1291).
4. Những trường hợp ngoại lệ hợp pháp
Dù không có quyền tự ý làm theo ý riêng, vẫn có những quy trình hợp lệ để xử lý tài sản dâng cúng trong một số trường hợp cụ thể:
• Từ chối ngay từ đầu: Trước khi chính thức nhận một món quà, cha sở có quyền từ chối nếu nhận thấy món quà đó không phù hợp, có kèm theo những điều kiện trái luật, hoặc đem lại gánh nặng cho giáo xứ. Tuy nhiên, nếu là quà tặng có giá trị lớn, ngài cần tham khảo ý kiến của Đấng Bản Quyền (Giám mục) trước khi nhận hoặc từ chối (Điều 1267 §2).
• Đồ thánh bị hư hỏng (Res sacrae): Đối với những đồ vật đã được làm phép để dùng vào việc thờ phượng (như chén thánh, mặt nhật, áo lễ, tượng ảnh…) nhưng đã quá cũ, hư hỏng và không thể phục hồi, cha sở có thể cho ngưng sử dụng. Tuy nhiên, không được vứt vào thùng rác hay “hủy bỏ” một cách phàm tục, mà phải xử lý theo quy định phụng vụ (thường là đốt đi hoặc chôn cất ở một nơi xứng đáng).
• Thanh lý đồ vật không còn sử dụng: Nếu món đồ dâng cúng không mang tính thánh thiêng, không có giá trị nghệ thuật/lịch sử và đã hư hỏng, cha sở (cùng với Hội đồng Mục vụ/Hội đồng Tài chính giáo xứ) có thể quyết định thanh lý để giải phóng không gian, nhưng phải minh bạch.
Tóm lại: Nếu một món đồ dâng cúng đang trong tình trạng tốt và đã được giáo xứ tiếp nhận, cha sở không có quyền tự ý hủy bỏ hay mang trả lại vì lý do cá nhân. Bất kỳ quyết định nào liên quan đến việc định đoạt tài sản lớn của giáo xứ đều đòi hỏi tính minh bạch, sự đồng thuận của Hội đồng Tài chính giáo xứ, và trong nhiều trường hợp, phải có sự phê chuẩn của Giám mục Giáo phận.