KHI QUYỀN LỰC XÓA BỎ CÔNG LAO NGƯỜI KHÁC – VÀ BÀI HỌC NHÂN QUẢ NHÃN TIỀN
Góc suy tư về quyền lực, sự công bằng và những giá trị tưởng chừng bền vững
KHI CON NGƯỜI TƯỞNG MÌNH CÓ QUYỀN ĐỊNH ĐOẠT TẤT CẢ
Trong cuộc sống, có những người được trao quyền lãnh đạo, quản lý hoặc điều hành một cộng đoàn, một tổ chức. Quyền lực ấy lẽ ra phải được sử dụng để phục vụ, xây dựng sự hiệp nhất, bảo vệ công bằng và trân trọng những đóng góp của mọi người.
Thế nhưng, không phải ai khi nắm quyền cũng nhận thức đầy đủ trách nhiệm của mình.
Có người khi được trao quyền lại tưởng rằng mình có quyền quyết định cả giá trị của những người đã từng góp công xây dựng cộng đoàn.
Họ có thể gạt bỏ những người từng phục vụ, phủ nhận những đóng góp trong quá khứ, xóa đi sự ghi nhận dành cho người đi trước, hoặc khiến những người đã từng hết lòng cống hiến trở thành người xa lạ ngay trong chính cộng đoàn mà họ đã góp phần xây dựng.
Điều đáng suy nghĩ là có những người thực hiện những việc ấy với niềm tin rằng quyền lực hiện tại đủ để quyết định mọi thứ, kể cả cách lịch sử được ghi nhớ.
Nhưng họ có thể quên mất một điều:
Quyền lực có thể xóa một cái tên khỏi danh sách, có thể tước đi một chức vụ, có thể khiến một người không còn chỗ đứng trong một tổ chức. Nhưng quyền lực không thể xóa đi những hy sinh và công lao mà người ấy đã thực sự đóng góp.
CÔNG LAO CỦA CON NGƯỜI KHÔNG PHẢI LÀ THỨ CÓ THỂ TƯỚC ĐOẠT
Một công trình được hình thành không chỉ bởi một người lãnh đạo. Đằng sau đó là công sức, thời gian, tiền bạc, trí tuệ và biết bao hy sinh thầm lặng của nhiều người.
Có người đóng góp bằng vật chất. Có người đóng góp bằng những năm tháng phục vụ không nhận thù lao. Có người dành cả tuổi trẻ để chăm lo cho công việc chung.
Nhưng rồi khi hoàn cảnh thay đổi, người lãnh đạo thay đổi, những người từng góp sức có thể bị lãng quên.
Có người còn bị đối xử như thể những công việc họ từng thực hiện chưa bao giờ tồn tại.
Đó là một sự bất công đáng buồn.
Bởi công lao chân chính không thuộc quyền sở hữu của người đang nắm quyền. Nó gắn liền với sự thật, với những việc đã làm và với sự hy sinh thực sự của mỗi con người.
Một người có thể bị tước mất sự ghi nhận từ tổ chức, nhưng không vì thế mà những việc tốt họ đã làm trở thành vô nghĩa.
Trong đời sống đức tin, giá trị của những việc lành càng không thể bị quyết định bởi thái độ yêu ghét của con người.
LUẬT GIEO VÀ GẶT – NHỮNG HỆ QUẢ CÓ THỂ NHÌN THẤY
Thánh Phaolô viết trong thư gửi tín hữu Galát:
“Ai gieo giống nào, thì sẽ gặt giống ấy.” (Gl 6,7)
Lời Kinh Thánh ấy gợi lên một chân lý về trách nhiệm đối với những gì con người lựa chọn và thực hiện.
Người gieo sự chân thành thường tạo điều kiện cho lòng tin phát triển. Người gieo sự bất công có nguy cơ làm nảy sinh thất vọng, chia rẽ và mất niềm tin.
Một người lãnh đạo có thể dùng quyền lực để loại bỏ những người mình không còn muốn cộng tác. Nhưng nếu cách hành xử ấy thiếu công bằng, hậu quả có thể không dừng lại ở những người bị loại bỏ.
Những người còn ở lại bắt đầu lo ngại. Những người từng nhiệt thành dần trở nên dè dặt. Những người có khả năng không còn muốn cống hiến.
Sự gắn bó được thay bằng khoảng cách. Lòng nhiệt thành nhường chỗ cho sự im lặng.
Và rồi một ngày, người lãnh đạo có thể nhận ra rằng công trình mình từng tin tưởng là vững chắc đang xuất hiện những vết rạn nứt.
Điều trớ trêu là chính cách đối xử với con người có thể làm suy yếu những thành quả mà người lãnh đạo đã dày công gây dựng.
Không phải mọi thất bại đều là hình phạt của Thiên Chúa. Cũng không thể lấy một biến cố bất lợi để quả quyết rằng ai đó đang bị trừng phạt vì một việc làm trong quá khứ.
Nhưng có những hệ quả rất thực tế: Khi lòng tin bị tổn thương, sự cộng tác suy giảm; khi sự công bằng bị xem nhẹ, nền tảng đoàn kết cũng bị lung lay.
Đó là những điều con người có thể chứng kiến ngay trong cuộc sống.
KHI CÔNG TRÌNH CÒN ĐÓ, NHƯNG LÒNG NGƯỜI ĐÃ KHÔNG CÒN
Có những công trình được xây dựng trong nhiều năm, tưởng chừng sẽ tồn tại bền vững.
Người ta tự hào về những thành quả đạt được, về quy mô tổ chức, những công trình vật chất và những dấu ấn để lại.
Nhưng một công trình không chỉ tồn tại bằng gạch đá, tiền bạc hay những quyết định hành chính.
Nó còn cần sự tin tưởng, lòng nhiệt thành và tinh thần hiệp nhất của những con người làm nên công trình ấy.
Một ngôi nhà có thể vẫn đứng vững, nhưng những người từng xem đó là mái nhà chung đã dần rời xa.
Một tổ chức có thể vẫn hoạt động, nhưng lòng tin của những người từng tận tụy phục vụ đã không còn như trước.
Một người lãnh đạo có thể vẫn giữ nguyên quyền hạn, nhưng sự kính trọng chân thành dành cho họ đã suy giảm.
Đó có lẽ là một trong những mất mát lớn nhất: Không phải đánh mất một công trình vật chất, mà là đánh mất lòng người.
Bởi tiền bạc có thể giúp xây dựng lại một công trình. Quyền lực có thể giúp duy trì hoạt động của một tổ chức. Nhưng lòng tin một khi đã bị tổn thương thì không dễ dàng khôi phục.
Và đôi khi, điều người ta tưởng rằng mình đang bảo vệ bằng quyền lực lại chính là điều đang dần suy yếu vì cách sử dụng quyền lực ấy.
QUYỀN LỰC LÀ NHẤT THỜI, SỰ THẬT CÓ GIÁ TRỊ LÂU DÀI
Không có chức vụ nào tồn tại mãi mãi.
Hôm nay một người có thể nắm quyền điều hành. Ngày mai, quyền hạn ấy có thể được trao cho người khác.
Những lời tung hô có thể thưa dần. Những người từng vây quanh có thể rời đi. Những điều từng đem lại cảm giác vững chắc có thể thay đổi theo thời gian.
Đến lúc ấy, điều còn lại để người ta nhìn nhận một người lãnh đạo không chỉ là những công trình đã hoàn thành, mà còn là cách người ấy từng đối xử với những người đồng hành.
Đã có bao nhiêu người được nâng đỡ? Bao nhiêu người được đối xử công bằng? Bao nhiêu đóng góp được ghi nhận? Và có bao nhiêu người phải âm thầm rời đi trong tổn thương?
Một người lãnh đạo đáng kính không phải là người có khả năng khiến mọi người phải phục tùng, mà là người biết sử dụng quyền hạn để bảo vệ phẩm giá của những người mình có trách nhiệm phục vụ.
Đặc biệt trong đời sống Giáo hội, quyền bính không thể tách rời tinh thần phục vụ.
Chúa Giêsu đã dạy:
“Ai muốn làm người đứng đầu anh em, thì phải làm tôi tớ mọi người.” (Mc 10,44)
Đó không chỉ là một lời khuyên đạo đức, mà còn là lời mời gọi xét lại cách chúng ta sử dụng quyền lực trong các cộng đoàn.
BÀI HỌC CUỐI CÙNG: ĐỪNG XÂY DỰNG THÀNH QUẢ TRÊN SỰ TỔN THƯƠNG CỦA NGƯỜI KHÁC
Khi chứng kiến những điều tưởng chừng vững chắc bắt đầu suy yếu, con người rất dễ liên tưởng đến luật nhân quả.
Nhưng suy tư về nhân quả không có nghĩa là vui mừng trước sự thất bại của người khác, càng không phải mong chờ một sự trừng phạt.
Điều quan trọng là nhận ra mối liên hệ giữa những lựa chọn hôm nay và hệ quả ngày mai, để mỗi người biết sống có trách nhiệm hơn.
Người từng bị đối xử bất công không cần phải mong người khác gánh chịu đau khổ để chứng minh mình đúng.
Bởi sự thật không cần đến lòng thù hận để có giá trị.
Và những công lao chân chính không cần được người nắm quyền thừa nhận thì mới thực sự tồn tại.
Có thể người ta tước đi vị trí của một người, nhưng không thể tước đi quá khứ mà người ấy đã sống, những hy sinh người ấy đã trao và những việc tốt người ấy đã thực hiện.
Ngược lại, những ai đang có quyền lực cũng cần hiểu rằng quyền hạn không cho phép mình đối xử tùy tiện với người khác.
Một quyết định thiếu công bằng có thể được thực hiện rất nhanh, nhưng hậu quả của nó có thể tồn tại trong lòng người suốt nhiều năm.
Một công trình được xây dựng bằng rất nhiều công sức có thể trở nên mong manh khi người ta không còn biết trân trọng những con người đã góp phần tạo nên nó.
LỜI KẾT
Có những người tưởng rằng khi nắm quyền, mình có thể quyết định ai được ghi nhớ, ai bị lãng quên, ai được công nhận và ai phải rời khỏi cộng đoàn.
Nhưng quyền lực không thể thay đổi sự thật của những gì đã xảy ra.
Và có những thành quả mà con người tưởng rằng sẽ bền vững mãi mãi, đến một ngày lại đứng trước thử thách bởi chính những cách hành xử đã làm tổn thương lòng người.
Đừng vội gọi mọi biến cố ấy là sự trừng phạt của Thiên Chúa. Nhưng cũng đừng xem nhẹ những hậu quả mà sự bất công có thể gây ra.
Bởi một công trình có thể được xây dựng bằng quyền lực và tiền bạc, nhưng chỉ có thể được gìn giữ bền vững khi con người biết sống công bằng, chân thành và trân trọng nhau.
Và sau cùng, điều còn lại không phải là chúng ta từng có bao nhiêu quyền lực, mà là trong thời gian nắm giữ quyền lực ấy, chúng ta đã đối xử với con người như thế nào.
Đừng tưởng có thể xóa đi công lao của người khác mà không để lại hậu quả. Bởi đôi khi, điều bị tổn thương trước tiên không phải là công lao của người bị gạt bỏ, mà chính là nền tảng niềm tin nâng đỡ công trình của người đang nắm quyền.