Chân dung Thánh Máccô: Vị Thánh Sử của Phúc Âm Cổ Nhất và Biểu Tượng “Sư Tử Có Cánh”
Phần lớn những hiểu biết của chúng ta về Thánh Máccô (Mark) đều được đúc kết từ các tài liệu Tân Ước. Dù không thuộc Nhóm 12 Tông đồ nguyên thủy, ngài lại là một trong bốn vị Thánh sử vĩ đại, để lại một di sản thần học vô giá cho Giáo hội: cuốn Phúc Âm cổ nhất và mang đậm dấu ấn của một Đấng Mêsia chịu đóng đinh.
1. Thân thế và Những thăng trầm trên đường truyền giáo
Theo Sách Tông đồ Công vụ (12:12), Thánh Máccô có tên gọi khác là Gioan Máccô, con trai của bà Maria – một góa phụ giàu có ở Giêrusalem. Ngôi nhà của mẹ ngài thường là nơi tụ họp cầu nguyện của các tín hữu đầu tiên, và cũng là nơi Thánh Phêrô tìm đến ngay sau khi được thiên thần giải cứu khỏi ngục.
Hành trình truyền giáo của ngài gắn liền với những vị tông đồ trụ cột, nhưng cũng không ít sóng gió:
Sự rạn nứt với Thánh Phaolô: Máccô đã tháp tùng Thánh Phaolô và Thánh Barnaba (người anh họ của ngài) trong chuyến hành trình truyền giáo đầu tiên. Tuy nhiên, vì một lý do nào đó, ngài đã bỏ dở chuyến đi để một mình quay về Giêrusalem. Sự rút lui này đã làm Thánh Phaolô phật lòng. Trong chuyến truyền giáo thứ hai, dù Barnaba hết lời năn nỉ, Phaolô vẫn kiên quyết không cho Máccô đi cùng, dẫn đến việc Phaolô và Barnaba chia tay nhau.
Sự hòa giải: Thật may mắn, mâu thuẫn này không kéo dài mãi mãi. Trong những bức thư sau này, Thánh Phaolô đã nhắc đến Máccô với lòng quý mến, thậm chí còn yêu cầu ngài đến thăm khi Phaolô đang bị giam trong tù.
2. Tác giả của cuốn Phúc Âm ngắn nhất và cổ nhất
Được viết vào khoảng những năm 60 – 70 (sau khi hai Thánh Phêrô và Phaolô tử đạo), Phúc Âm theo Thánh Máccô sở hữu những đặc điểm vô cùng độc đáo:
Hướng tới dân ngoại: Tác phẩm dường như được viết riêng cho những người dân ngoại giáo mới trở lại đạo Kitô. Ngài giải thích kỹ các phong tục Do Thái và dịch các từ ngữ tiếng Aram sang tiếng Hy Lạp để họ dễ hiểu.
Chân dung Chúa Giêsu: Khác với sự vinh quang rực rỡ, Phúc Âm của ngài nhấn mạnh đến việc Chúa Giêsu bị chính loài người chối bỏ. Đây được xem là một cách biểu lộ tiệm tiến về một “vụ án”: Đấng Mêsia phải chịu đóng đinh.
Nguồn tư liệu phong phú: Thánh Phêrô, người từng gọi Máccô là “con” một cách đầy thân tình, được xem là nguồn tư liệu chính yếu cho cuốn Phúc Âm này. Bên cạnh đó, ngài còn thu thập thông tin từ truyền thống của giáo hội tại Giêrusalem (gốc Do Thái) và Antiôkia (đa số là dân ngoại).
Một chi tiết thú vị: Dù không chắc chắn ngài có đích thân gặp mặt Chúa Giêsu hay không, nhiều học giả Kinh Thánh tin rằng Máccô đã lén đưa hình ảnh của chính mình vào đoạn mô tả lúc Chúa Giêsu bị bắt ở vườn Gết-sê-ma-ni: “Trong khi đó có một cậu thanh niên đi theo Người, mình khoác vỏn vẹn một tấm vải gai. Họ túm lấy anh. Anh liền trút tấm vải lại, bỏ chạy trần truồng” (Mc 14:51-52).
3. Vị Giám mục tiên khởi và Thánh bảo trợ của Venice
Theo truyền thống, sau những năm tháng theo chân các Tông đồ, Thánh Máccô đã đến Bắc Phi và được bổ nhiệm làm Giám mục tiên khởi của Giáo phận Alexandria (Ai Cập). Tại đây, ngài đã tử đạo vì đức tin.
Ngày nay, tên tuổi của ngài gắn liền với thành phố Venice (Ý) xinh đẹp. Thành phố này đã tôn vinh ngài làm thánh bổn mạng. Đại vương cung thánh đường San Marco (St. Mark’s Basilica) tráng lệ tại quảng trường cùng tên chính là nơi lưu giữ và tôn kính hài cốt của ngài, được các thương nhân Venice bí mật đưa về từ Ai Cập vào thế kỷ thứ 9.
4. Biểu tượng “Sư Tử Có Cánh”
Trong nghệ thuật Công giáo, mỗi vị Thánh sử được gắn với một biểu tượng riêng biệt. Của Thánh Máccô là hình ảnh Sư tử có cánh, mang ý nghĩa thần học sâu sắc:
Sư tử: Phúc Âm của ngài bắt đầu bằng hình ảnh Thánh Gioan Tẩy Giả vang lên như “tiếng kêu trong hoang địa” (Mc 1:3), được ví như tiếng gầm đầy uy dũng của loài chúa sơn lâm.
Đôi cánh: Được lấy cảm hứng từ thị kiến nổi tiếng của ngôn sứ Êdêkien trong Cựu Ước về bốn sinh vật có cánh (Sách Ed 1), đại diện cho sự bay cao của ơn linh hứng thần thiêng.