Thánh Fabianô, Giáo hoàng Tử đạo († khoảng năm 250)
Sau khi Đức Giáo hoàng Anthêrô qua đời năm 236, một Công đồng được triệu tập tại Rôma để bầu người kế vị. Khi ấy, Fabianô chỉ là một thường dân Rôma, xuất thân từ miền quê và vừa mới lên thành phố; ngài không phải là ứng viên được nhắc đến trong danh sách bầu chọn. Thế nhưng, giữa lúc cộng đoàn đang quy tụ, một sự kiện lạ lùng đã xảy ra.
Theo sử gia Giáo hội Eusebius, một con chim bồ câu bất ngờ bay xuống và đậu trên đầu Fabianô. Dấu chỉ ấy được mọi người hiểu như sự can thiệp của Chúa Thánh Thần, khiến toàn thể Công đồng đồng tâm nhất trí chọn Fabianô làm Giáo hoàng. Từ đó, ngài trở thành vị Giáo hoàng người Ý lãnh đạo Giáo hội hoàn vũ.
Trong thời gian trị vì, Đức Giáo hoàng Fabianô tỏ ra là một nhà lãnh đạo khôn ngoan và tổ chức xuất sắc. Ngài củng cố cơ cấu các giáo xứ tại Rôma theo mô hình vẫn còn ảnh hưởng đến ngày nay. Ngài cũng đặc biệt quan tâm đến việc tôn kính các vị tử đạo: thúc đẩy các nghi lễ tưởng niệm trong các hầm mộ và cử 14 học giả chuyên thu thập, ghi chép chứng từ về đời sống và cái chết của các vị tử đạo, để ký ức về các ngài không bị mai một.
Ngài lãnh đạo Giáo hội trong suốt 14 năm, cho đến khi cuộc bách hại dữ dội dưới thời Hoàng đế Decius bùng nổ. Khoảng năm 250, Đức Giáo hoàng Fabianô bị bắt và chịu tử đạo một cách tàn khốc. Thánh Cyprianô đã viết cho người kế vị của ngài rằng: Đức Giáo hoàng Fabianô là con người “độc nhất vô nhị”, được vinh dự chịu cái chết xứng hợp với sự thánh thiện và tinh tuyền của cả cuộc đời mình.
Tại hầm mộ thánh Callistô, nơi an táng ngài, dù tấm bia mộ đã vỡ làm tư, người ta vẫn còn đọc được dòng chữ Hy Lạp khắc trên đá:
“Fabianô, Giáo hoàng, Tử đạo.”
Thánh Sebastianô, Tử đạo († khoảng 288)
Những dữ kiện lịch sử về thánh Sebastianô không hoàn toàn chắc chắn. Truyền thống cho biết ngài là một vị tử đạo Rôma, được tôn kính tại Milan ngay từ thời thánh Ambrôsiô, và được an táng dọc theo con đường Appia, có lẽ gần nơi nay là Đền thờ thánh Sebastianô. Lòng sùng kính dành cho ngài lan rộng rất sớm, và tên ngài đã được ghi vào các bản tiểu sử các vị tử đạo từ khoảng năm 350.
Truyền thuyết về thánh Sebastianô có ảnh hưởng sâu rộng trong nghệ thuật Kitô giáo, với hình ảnh quen thuộc là một thanh niên bị trói và thân mình cắm đầy mũi tên. Các học giả hiện nay nhìn nhận rằng việc ngài gia nhập quân đội Rôma là điều hợp lý, bởi chỉ trong vai trò ấy ngài mới có thể âm thầm trợ giúp và nâng đỡ các Kitô hữu bị bách hại mà không gây nghi ngờ.
Cuối cùng, đức tin của ngài bị phát giác. Thánh Sebastianô bị giải đến trước mặt Hoàng đế Diocletian và bị giao cho một đội cung thủ người Mauritania xử tử. Ngài bị bắn đầy mình mũi tên và bị bỏ mặc cho đến chết. Tuy nhiên, khi những người đến thu nhặt thi thể để chôn cất, họ kinh ngạc nhận ra rằng ngài vẫn còn sống. Được cứu chữa, thánh Sebastianô dần bình phục.
Dù có cơ hội trốn thoát, ngài vẫn kiên quyết ở lại. Một ngày kia, khi Hoàng đế đi ngang qua, thánh Sebastianô công khai tiến đến và thẳng thắn tố cáo sự tàn ác của ông đối với các Kitô hữu. Lần này, ngài lập tức bị bắt lại và bị kết án tử hình. Thánh Sebastianô đã chịu đánh đập cho đến chết, hoàn tất chứng tá anh dũng của mình cho Đức Kitô.