Thánh Matthêu Tông Đồ – Thánh Sử
Việc tôn kính thánh Matthêu tại Rôma đã có từ thế kỷ V. Khi ấy, Giáo Hội cử hành lễ kính ngài tại đại thánh đường trên đường Merulana. Đến thế kỷ VIII, lễ kính đã được thiết lập chính thức kèm cả lễ vọng. Ngày lễ hiện nay, 21/9, dựa theo Sổ Tử Đạo của thánh Giêrônimô. Tuy nhiên tại các Giáo Hội Đông phương, ngày lễ khác nhau tùy nghi lễ: Byzantin và Syria mừng ngày 16/9, còn Copt mừng ngày 9/9.
Các sách Tin Mừng cho biết thánh Matthêu vốn là người thu thuế (Mt 9,9), con ông Alphê (Mc 2,14), có thể quê ở Capharnaum (x. Mc 27,14; Lc 5,27), và có lẽ là anh em với Giacôbê “con ông Alphê”. Tên “Matthêu” (tiếng Hy Lạp Matthaios) bắt nguồn từ tiếng Hípri, nghĩa là “Ơn của Chúa”. Ngài cũng được gọi là Lévi (Mc 2,14; Lc 5,27). Trong danh sách Nhóm Mười Hai, Matthêu thường đứng ở vị trí thứ bảy hay thứ tám (Mc 3,18; Lc 6,15; Cv 1,13).
Là một người thu thuế – tức “không sạch” theo luật Do Thái – Matthêu đã cảm nhận lời mời gọi của Đức Giêsu: “Không phải Thầy đến để kêu gọi người công chính, nhưng để kêu gọi người tội lỗi sám hối” (x. Lc 5,22). Đáp lại, ông đã bỏ tất cả, đứng dậy đi theo Thầy (Lc 5,28). Tin Mừng Luca còn nêu bật lòng quảng đại của ông: Lévi mở tiệc lớn tại nhà để đãi Chúa Giêsu, có nhiều người thu thuế cùng dự (Lc 5,29).
Khoảng năm 125, Đức giám mục Papias ở Hiérapolis kể rằng Matthêu đã sưu tập các “Lời” (Logia) của Chúa bằng tiếng Hípri (Aram). Theo Eusêbiô và Origen (+khoảng 254), Matthêu là tác giả Tin Mừng thứ nhất, viết cho các Kitô hữu gốc Do Thái. Thánh Irênê (đầu thế kỷ III) cũng xác nhận Matthêu soạn Tin Mừng cho dân Do Thái bằng chính ngôn ngữ của họ.
Theo truyền thống, sau khi rời Palestine, thánh Matthêu đã đi truyền giáo tại nhiều nơi: Ba Tư, Syria, Macedonia, Ethiopia… và chịu tử đạo tại Ethiopia. Hài cốt ngài được đưa về Paestum (Campania), sau đó về Salerno vào thế kỷ X, như Đức Giáo Hoàng Grêgôriô VII chứng thực năm 1080. Một truyền thuyết khác cho rằng thánh nữ Hêlêna đã chuyển di hài ngài từ Giêrusalem về Trier (Đức), tại tu viện thánh Matthêu.
Trong nghệ thuật Kitô giáo, thánh Matthêu thường được biểu tượng bằng hình một thiên thần có cánh – tượng trưng cho gia phả Đức Kitô mở đầu Tin Mừng của ngài. Nhiều giai thoại về cuộc đời thánh Matthêu cũng được khắc họa trong loạt tranh của Caravaggio tại nhà thờ Thánh Louis des Français ở Rôma.